ถังดับเพลิงติดรถ...ช่วยคุณได้

ถังดับเพลิงติดรถ...ช่วยคุณได้

ถังดับเพลิงติดรถ...ช่วยคุณได้

May 22, 2015

พวกเราที่ใช้รถ มักเชื่อว่าโอกาสที่ไฟจะลุกไหม้รถของเรานั้น มีน้อยมาก โดยประมวลจากประสบการณ์ส่วนตัวครับ เพราะส่วนใหญ่แล้วยังไม่เคยเห็นรถใครก็ตาม กำลังลุกไหม้ ไม่ใช่เพราะเกิดขึ้นยากนะครับ เพียงแต่ว่าโอกาสที่เราจะได้เห็นกัน "คาตา" นั้น ต่ำมาก ผมไม่มีตัวเลขทางสถิติ พูดง่ายๆ ก็คือ ระดับไม่ถึงหนึ่งในแสนของรถที่ผ่านสายตาเรา ขับกันมาเป็นสิบปีแล้วก็ยังไม่เคยเห็น ที่น้อยนั้น น้อยเฉพาะโอกาสที่จะได้เห็นครับ แต่โอกาสที่จะเกิดนั้นไม่ได้น้อยเลย เพราะมี 3 สิ่งที่เอื้อต่อการเกิดเพลิงไหม้ อยู่รวมกันอย่างใกล้ชิดในรถของเรา คือ เชื้อเพลิงกระแสไฟฟ้า และความร้อนครับ เชื้อเพลิงนั้นมีโอกาสรั่วซึมได้หลายแห่ง และหลายสาเหตุด้วยกัน ไอระเหยของเชื้อเพลิงที่มีความเข้มข้นพอเหมาะกับการลุกไหม้นั้น ถ้าถูกความร้อนสูงพอ หรือถูกประกายไฟฟ้า หรือความร้อนจากการที่กระแสไฟฟ้าลัดวงจรก็ตาม ย่อมมีโอกาสเกิดเปลวไฟลุกไหม้เสมอ และเมื่อไหม้ขึ้นมาแล้ว ยังมีเชื้อเพลิงป้อนเสริม ให้บานปลายลุกลามต่อไปได้อีกด้วย เช่น น้ำมันเชื้อเพลิงเอง พลาสติค และชิ้นส่วนที่ทำจากยาง ทั้งธรรมชาติ และสังเคราะห์

เมื่อทราบเช่นนี้แล้ว เราควรถามตัวเองว่า เราจะอยู่ในกลุ่มผู้โชคดีเสมอแน่หรือ คำตอบคือไม่ครับ เพราะมันอาจเกิดกับรถของใครก็ได้ ไม่ว่าเก่าหรือไม่ คนเราไม่ควรตั้งตนอยู่ในความประมาท ไม่ควรปล่อยให้อะไรเกิดขึ้นตามยถากรรม จนอาจถึงขั้นคับขัน และจนตรอกสิ้นท่า ทั้งๆ ที่ความจริงแล้วเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องสุดวิสัย

ไฟที่เริ่มไหม้รถที่เรากำลังขับอยู่นั้น เราดับมันได้ค่อนข้างแน่นอนครับ แต่ต้องมี 2 สิ่งนี้อยู่ก่อน คือ

1. ที่ดับเพลิง ประจำรถ ขนาดเหมาะสม และยังอยู่ในสภาพดี พร้อมถูกใช้งานที่ดับเพลิงประจำรถ มีหลายขนาดด้วยกัน (ที่ผมเรียกที่ดับเพลิงประจำรถ เพราะเราเน้นเฉพาะเรื่องนี้เท่านั้นครับ ที่จริงที่ดับเพลิงเหล่านี้ เป็นแบบอเนกประสงค์ครับ ใช้ประจำเรือเล็กก็ได้ ห้องครัว ห้องนอน ฯลฯ ได้ทั้งนั้นครับ) เรียกตามมวลหรือน้ำหนักของสารดับเพลิงเท่านั้น เช่น 1 กก., 1.3 กก., 1.5 กก., 2 กก. ไม่รวมภาชนะที่บรรจุ เช่นที่ดับเพลิงที่บ่งไว้บนฉลากว่า 2 กก. อาจมีน้ำหนักราว 4 ถึง 5 กก. ส่วนใหญ่ใช้สารดับเพลิงแบบแห้ง ลักษณะเป็นผง หรือ "แป้ง" ส่วนรุ่นใช้ HALON ซึ่งเป็นแกส ถูกห้ามผลิตแล้ว ดับไฟที่มีต้นกำเนิดเป็นของแข็ง ของเหลว หรือแกส รวมทั้งที่เป็นชิ้นส่วนของระบบไฟฟ้าได้ด้วย (ดูอักษร A B และ C ที่ฉลาก) ถ้ามีเนื้อที่เพียงพอ เช่น ใช้รถขนาดกลางหรือใหญ่อยู่ ผมขอแนะนำให้ใช้ขนาดใหญ่ไว้ก่อน เช่น 2 กก. เพราะบางกรณี สารดับเพลิงแค่ 1 กก. อาจไม่เพียงพอ แต่ถ้ามีงบประมาณ หรือเนื้อที่จำกัด 1 กก. หรือ 1.5 กก. ก็ดีกว่าไม่มีเลย มากมายครับ บางรุ่น บางตรา อาจบอกมวลของสารดับเพลิงเป็นปอนด์ก็ได้ เช่น พวกที่มีต้นกำเนิดจากประเทศอังกฤษ หรือ สหรัฐอเมริกา เทียบหยาบๆ ก็พอครับ 1 กก. เท่ากับ 2.2 ปอนด์ หรือจะใช้ 2 ปอนด์ ถ้วน ก็ยังไหว

หลักการก็คือ ในเมื่อโอกาสที่จะใช้ให้พอดี แทบเป็นไปไม่ได้ จึงเหลืออยู่ 2 กรณีเท่านั้น คือ เหลือ หรือขาด จึงต้องเลือกปริมาณให้เหลือครับ ถ้าขาด ไม่พอดับเพลิงที่เกือบจะสำเร็จแล้ว ก็น่าเสียดายมาก ทุกสิ่งจะสูญเปล่า เอา 2 กก. ไว้ก่อนครับ ถ้าไม่มีขาย เอาแบบ 1 กก. 2 อันก็ได้

ตำแหน่งติดตั้งที่ดับเพลิง ควรอยู่ใกล้ตัวผู้ขับที่สุด แน่นอนครับ ต้องอยู่ในห้องโดยสาร ห้ามติดตั้งในห้องเครื่องยนต์ หรือที่เก็บของท้ายรถ เวลาชนหรือถูกชนท้ายเราอาจไม่สามารถเปิดได้ อนุโลมให้ติดตั้งไว้ในที่เก็บของท้ายรถได้ เฉพาะรถที่มีพนักพิงของเบาะหลังแบบพับได้เท่านั้น ควรให้อยู่ใกล้ห้องโดยสารที่สุด อย่าให้ถึงขนาดต้องคลานเข้าไปหยิบมานะครับ ตำแหน่งที่ดีที่สุด คือ ที่พื้นห้องโดยสารด้านหน้าเก้าอี้ ผู้ขับ หรือด้านซ้ายของคอนโซลกลางก็ได้ รองลงมา คือ มุมซ้ายสุดด้านหน้า แถวๆ ที่วางเท้าของผู้โดยสารด้านหน้า

ที่ดับเพลิงพวกนี้ ซึ้อได้จากบริษัทขายอุปกรณ์ดับเพลิงครับ หาทางระบบอินเตอร์เนท หรือ "หน้าเหลือง" ก็ได้ หรือไม่ก็ศูนย์จำหน่ายอุปกรณ์สำหรับบ้าน ประเภท "โฮม..." ทั้งหลาย ส่วนแผนกอุปกรณ์รถยนต์ในน้างสรรพสินค้า ล้วนเลิกขายกันไปเกือบหมดแล้วครับ เพราะคนไทยไม่ให้ความสำคัญแก่ความปลอดภัย

2. ความรู้ในการปฏิบัติตน เมื่อรถเกิดเพลิงไหม้ วิธีเลือกที่ดับเพลิง ให้เหมาะสม รวมทั้งวิธีดับเพลิงรถของเราอย่างถูกต้องด้วย

มีของดีแล้วต้องใช้เป็นด้วย ไม่ยากครับ เมื่อเกิดไฟไหม้ขึ้นในห้องเครื่อง (ที่อื่นก็เกิดได้แต่เกือบทุกกรณี เกิดที่นี่) เราจะเห็นควันลอดออกมาทางขอบฝากระโปรง สิ่งสำคัญเหนืออื่นใด คือ สติ อย่าตื่นกระหนกครับ ระลึกอยู่เสมอว่ามันเป็นปฏิกิริยาต่อเนื่องยาวนาน ไม่ต้องลนลานแข่งกับเวลา จนเกิดอันตรายจากเหตุอื่นที่พาลทำให้สถานการณ์เลวร้ายลงไปอีก ถ้าเกิดขณะรถกำลังแล่นอยู่ อย่าเบรครุนแรงจนถูกคันที่ตามมา ชนท้ายเรา อย่าเปลี่ยนลู่กะทันหันจนไปปาดหน้าคันอื่น ทำตัวเสมือนค่อนข้างรีบจอดข้างทางเท่านั้น แทบไม่มีความแตกต่างครับ หากเริ่มดับเพลิงช้าไปอีก 10 วินาที ผลสำเร็จขึ้นอยู่กับฝีมือในการใช้ที่ดับเพลิงมากกว่าครับ ถึงคันหรือแป้นปลดฝากระโปรงรถ หยิบที่ดับเพลิงออกจากรถ แล้วปลดสลักนิรภัยให้อยู่ในสภาพใช้งานได้ทันที ยืนอยู่ในตำแหน่งพร้อมเปิดฝากระโปรงรถ โดยวางที่ดับเพลิงไว้ที่พื้นใกล้ตัวให้หยิบได้เร็วและถนัดที่สุด กลั้นหายใจแล้วเปิดฝากระโปรงขึ้น ถ้าเป็นรถที่ต้องใช้ก้านเหล็กค้ำฝากระโปรงไว้ เตรียมผ้าหรือฉนวนความร้อนไว้ในมือเพื่อจับก้านเหล็กนี้ด้วย เปิดฝากระโปรงได้แล้ว หยิบที่ดับเพลิงขึ้นมาในท่าที่เตรียมพร้อม หาตำแหน่งต้นเพลิงให้พบ เพราะเราต้องฉีดสารดับเพลิงให้โดนจุดนั้นจึงจะดับไฟได้ผล พยายามยืนอยู่เหนือลมถ้าเป็นไปได้ เล็งให้แม่น แล้วกดหรือบีบคันปล่อยสารดับเพลิงเป็นจังหวะสั้นๆ ห้ามฉีดต่อเนื่อง ฉียครั้งหนึ่งไม่ควรเกิน 1 วินาที ถ้าฉีดไม่ถูกจะได้ปรับแนวเล็งใหม่ ถึงจะฉีดถูกจุดต้นเพลิงตั้งแต่ครั้งแรก ก็ห้ามฉีดต่อเนื่องครับ ฉีดเป็นจังหวะสั้นๆ เสมอ เพราะที่ดับเพลิงจะปล่อยสารดับเพลิงรวมเป็นเวลาทั้งสิ้นแค่ 8 ถึง 13 วินาทีเท่านั้น ถ้าทำเช่นนี้น่าจะฉีดได้ประมาณสิบกว่าครั้ง และน่าจะดับเพลิงได้ผลถือหลักใช้เท่าที่จำเป็นครับ ถ้าไฟดับแล้ว หยุดฉีดทันที เก็บสารดับเพลิงที่ยังเหลืออีกเล็กน้อยไว้ เพราะถ้าต้นเพลิงเป็นยาง อาจมีการประทุ และลุกไหม้ขึ้นมาอีกได้

การฉีดสารดับเพลิง ต้องฉีดให้ต่ำที่สุด คือ ที่ต้นเพลิงเท่านั้น อย่าไปฉีดเปลวเพลิงสีส้มที่ลอยอยู่ ไม่มีประโยชน์ครับ และไม่ต้องลนลานกลัวรถระเบิดด้วย พวกนักสร้างภาพยนตร์คือตัวการที่ล้างสมองพวกเรา ว่ารถที่เริ่มไหม้ จะระเบิดภายในไม่กี่วินาที คือเมื่อพระเอกกำลังวิ่งหนี และกระโดดตัวลอยกลางอากาศ ไร้สาระและโกหกล้วนๆ ครับ ดับไฟอย่างมีสติดีกว่า

ระยะที่ฉีดก็สำคัญเช่นเดียวกัน ระยะที่เหมาะระหว่างหัวฉีดกับต้นเพลิง คือ 1.5 ถึง 3 ฟุตครับ ถ้าไกลเกินไปสารดับเพลิงจะกระจายกว้างและจาง การเล็งเป้าหมายก็ไม่แม่นยำเท่าที่ควรด้วย

อุปกรณ์ด้านความปลอดภัย หรืออุปกรณ์กู้ชีพช่วยชีวิต เหล่านี้ เช่น ที่ดับเพลิง อาวุธต่างๆ เสื้อชูชีพกันจมน้ำ สายล่อฟ้า ฯลฯ เราต้องมีพร้อมไว้ครับ แต่ต้องเข้าใจให้ถ่องแท้ว่า เป้าหมายสูงสุดคือการเตรียมไว้ แต่เก้อครับ การมีไว้พร้อมใช้งาน แต่ไม่ต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่ต้องใช้มันเลย คือ สิ่งที่เราปรารถนา อย่ามองว่าเป็นสิ่งที่สูญเปล่าเป็นอันขาดครับ


Credit: กองบรรณาธิการบทความและสารคดี FORMULA MAGAZINE
รูปภาพ: www.iStockphoto.com